تبلیغات
حسینیه امام خمینی - لعن از نگاه امام علی
 

لعن علی عدوک یا علی

 

حضرت در سال سی و پنجم هجری که فرزندش عبدالله به دنیا آمد (که این فرزند امام علی به لقب ابوبکر معروف شد )، در آن دوره بدترین و تندترین انتقاد را از خلفاى گذشته دارد  که خطبه 3 نهج البلاغه(شقشقیه) بارزترین آن است و اقایانی که مدعی هستند که حضرت علی با خلفا رابطه خوبی داشته است بد نیست که این خطبه را بخوانند که ببینند حضرت علی با چه شدت تندی روش خلفا گذشته را به باد انتقاد می گیرد .

لعن به موضوعی چالش برانگیز در میان مسلمانان تبدیل شده است. این امر در میان عده ای به عنوان شاخه­ای از اعتقادات و در میان عده ای امری پلید تلقی شده است. در این نوشتار برآنیم موضوع لعن و نفرین را از زبان قرآن ، پیامبران ، امام علی و ائمه تحلیل و بررسی کنیم.

 

معنای لغوی و اصطلاحی لعن:

راغب اصفهانی در مفردات می­گوید: اللعن: الطرد والإبعاد على سبیل السخط، وذلك من الله تعالى فی الآخرة عقوبة، وفی الدنیا انقطاع من قبول رحمته وتوفیقه.

لعن همان طرد و راندن از روی خشم است. و این(باعث می­شود) خداوند(آن فرد را) در آخرت عقوبت کند و و در دنیا از رحمت و توفیقش دور نماید.

آن­چه در عموم به عنوان لعن شناخته شده است همان درخواست عذاب و دوری از رحمت خداوند است برای یک فرد یا یک گروه. مثلاً وقتی کسی یا کسانی مورد ظلم قرار می­گیرند و دادخواهی را جهت دادخواهی نمی­یابند رو به درگاه خداوند کرده از وی برای آن خاطی طلب عذاب دنیوی و یا اخروی می­کنند. دامنه­ی لعن به زندگان ختم نمی­شود و تا عالم ارواح و برزخیان نیز کشیده می­شود. وقتی که زندگان خود را در معرض ظلمی می­بینند که مردگان امروز و زندگان دیروز به پا داشته اند نیز لب به نفرین باز می­کنند و ذکر به لعن.

 

لعن و نفرین در قرآن:

در آیات قرآن کریم موارد زیادی از موضوع لعن به چشم می­خورد. از جمله:

إِنَّ الَّذینَ یُؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهیناً [1]

آنها كه خدا و پیامبرش را آزار مى‏دهند، خداوند آنان را از رحمت خود در دنیا و آخرت دور ساخته، و براى آنها عذاب خواركننده‏اى آماده كرده است.

برشمردن تمام آیاتی که واژه­ی لعن به نحوی در آن به کار رفته است در این مقال کوتاه نمی­گنجد و غرض تنها اشاره ای بود به این که موضوع لعن در قرآن کریم جای­گاه خود را دارد و البته با جزئیاتی که در سطور بعد بدان خواهیم پرداخت.

 

چه کسانی شایسته­ی لعن هستند؟

سؤال این است که با توجه به مهم بودن این موضوع لعن و نفرین الهی بر چه کسانی لازم می­آید. آیا در میان مسلمانان کسانی هستند که لعن شامل حال آن ها هم بشود؟جواب این سؤال را نیز در آیات قرآن جستجو می­کنیم.

الف.مشرکین کفار و منافقین (سوره توبه آیه 68 و الفتح 6)

منافقین در میان مسلمین و به نام مسلمان و صحابه زندگی می­کردند. لذا لعن آنان قبیح نیست چه این که خداوند در کتابش چنین کرده است.

ب. کسانی که پس از هدایت به جبت و طاغوت روی آوردند.(النساء 51)

ج. کسانی که خدا و رسولش را می­آزارند(الحزاب 57)

د.کتمان کنندگان هدایت الهی و بینات او(البقره 159)

ه. نقض کنندگان عهد و میثاق الهی (الرعد 25)

آیا لعن کردن فقط مخصوص خداست؟

برخی اصل موضوع لعن را پذیرفته اند و اعلام می­دارند که لعن فقط مخصوص خداست و او خود می­داند چه کس را لعن کند. اما حقیقت ماجرا نمای دیگری دارد. لعن در زبان مردم همان درخواست عذاب برای آن فرد خاص است و لعن کنندگان درواقع از خداوند تقاضای عذاب می­کنند. پس این اعتراض در این محکمه وارد نیست. وانگهی؛ آیات کتاب کریم خود گویاتر از سخن ماست آن­جا که دیگرانی را جزء لعن کنندگان برمی­شمرد که برخی را به تذکر یادآور می­شویم:

لعن در زبان حضرت عیسی و داوود علیهمالسلام (مائده 78)

لعن در زبان مردم و ملائک(البقره 161)

به عنوان نمونه این آیه از قرآن را بخوانیم:

كَیْفَ یَهْدِى اللَّهُ قَوْمًا كَفَرُواْ بَعْدَ إِیمَانهِِمْ وَ شَهِدُواْ أَنَّ الرَّسُولَ حَقٌّ وَ جَاءَهُمُ الْبَیِّنَاتُ  وَ اللَّهُ لَا یَهْدِى الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ(*)أُوْلَئكَ جَزَاؤُهُمْ أَنَّ عَلَیْهِمْ لَعْنَةَ اللَّهِ وَ الْمَلَئكَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِین[2]

چگونه خداوند جمعیّتى را هدایت مى‏كند كه بعد از ایمان و گواهى به حقّانیّت رسول و آمدن نشانه‏هاى روشن براى آنها، كافر شدند؟! و خدا، جمعیّت ستمكاران را هدایت نخواهد كرد! (*)كیفر آنها، این است كه لعن (و طرد) خداوند و فرشتگان و مردم همگى بر آنهاست.

لعن در زبان لعن کنندگان -غیر از خدا- (البقره 159)

لعن علی عدوک یا الله

خداوند در میان بندگانش نشانه هایی قرار داد تا بدان وسایل به بهترین شکل هدایت شوند. از جمله عقل، کتاب، حجج، بینات. پس از ارسال این نعمات که منت هایی الهی هستند، اعتقاد به آن­ها را نیز واجب شمرد و پیوندی عمیق میان اعتقاد و محبت قرار داد.

کسی که رسل الهی، ملائکه و ... را انکار می­کند یعنی که کمر به دشمنی و عداوت با آن ها بسته است. دشمنی با حجت های الهی خداوند در واقع دشمنی با خود خداوند است. دشمن خدا عهد و میثاق الهی را نقض و بینات الهی را کتمان می­کند و عداوت خود را با خداوند به جایی می­رساند که در الزامات الهی بدعت می­گذارد و برای رسیدن به این مقصد شوم حجج الهی را به قتل می­رساند.

زین روست که با لعن قاتلان امامان دین و بدعت گذاران، دشمنان خدا را لعن می­کنیم.

پس اگر حجت الله علی بن ابیطالب -علیه السلام- است با لعن دشمنان وی هدفی غایی و افقی وسیع را جستجو می­کنیم و بدین وسیله می­گوئیم:

لعن علی عدوک یا الله

 

بیزاری از دشمنان امام علی(ع) و لعن آنان

-  رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: هر که از لعن کردن کسی که خدایش لعن کرده خودداری و احساس گناه کند لعنت خدا بر او باد. ( الاثنا عشریة، شیخ حرّ عاملی / فصل 9، ص 195.)

 -  ابن‏عباس گوید: علی‏بن ابی‏طالب را در کتاب خدا نامهایی است که مردم نمی‏شناسند. خداوند می‏فرماید: فأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَیْنَهُمْ ( سوره اعراف / 44.) “مؤذنی در میان آنان ندادردهد که...” مراد از مؤذّن و ندادهنده آن حضرت است که می‏گوید: هان! لعنت خدا بر کسانی که ولایت مرا باور نداشتند و حق مرا سبک و ناچیز شمردند. ( شواهدالتنزیل 1 / 202.)

-  علی‏بن عاصم کوفی اعمی در داستانی دراز گوید: به امام هادی علیه السلام عرض کردم: من از یاری بدنی شما عاجزم و جز دوستی شما و بیزاری از دشمنانتان و لعن آنان در خلوت خود سرمایه‏ای ندارم، سرورا! حال من چگونه است؟ فرمود: پدرم از جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به من خبر داد که فرموده‏است: هر که از یاری ما خاندان عاجز باشد و دشمنان ما را در خلوت خود لعن کند خداوند صدای او را به همه فرشتگان می‏رساند. پس هرگاه یکی از شما دشمنان ما را لعنت فرستد فرشتگان آن را بالا می‏برند و هر کس را که آنان را لعن نکند لعنت می‏کنند. و چون صدایش به فرشتگان برسد برای او آمرزش می‏طلبند و بر او ثنا می‏فرستند و گویند: خداوندا، درود فرست بر روح بنده‏ات که کوشش خود را در راه یاری اولیای تو به کار برد و اگر بیش از آن هم می‏توانست دریغ نمی‏داشت. از سوی خداوند ندا آید که: ای فرشتگان من، من دعای شما را درباره این بنده‏ام اجابت کردم و ندای شما را شنیدم، و بر روح او به همراه ارواح نیکان درود فرستادم و او را در زمره نیکان برگزیده قرار دادم. ( بحارالانوار 50 / 316.)

-  عالم عامل عابد زاهد سیدالعارفین رضی‏الدین سیدبن طاووس؛ گوید: محمدبن اسماعیل، و نیز بُکَیربن صالح از سلیمان‏بن جعفر روایت نموده که گفتند: ما بر حضرت رضا علیه السلام وارد شدیم و آن حضرت در حال سجده شکر بود، سجده را بسیار طول داد، سپس سربرداشت. عرض کردیم: سجده را طول دادید؟ فرمود: هر که این را (که می‏گویم) در سجده شکر بخواند مانند کسی است که در رکاب رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در روز بدر تیراندازی کرده‏است.( در مصباح کفعمی (ص 553): در روز بدر و اُحد هزار هزار تیر انداخته است.)گفتیم: آن را بنویسیم؟ فرمود: بنویسید؛ هرگاه به سجده شکر رفتید بگویید:

اَللَّهُمَّ الْعَنِ اللَّذَیْنِ بَدَّلا دینَکَ، وَ غَیّرا نِعْمَتَکَ، وَ اتَّهَما رَسُولَکَ صلی الله علیه و آله و سلم، وَ خالَفا مِلَّتَکَ، وَ صَدّا عَن سَبیلِکَ، وَ کَفَرا آلائَکَ، وَ رَدّا عَلَیْکَ کَلامَکَ، وَ اْسْتَهْزَءا بِرَسُولِکَ، وَ قَتَلاَ ابْنَ‏نَبِیِّکَ، و حَرَّفا کِتابَک، وَ جَحَدا آیاتِک، وَ سَخِرا بِایاتک، وَ اسْتَکْبَرا عَنْ عِبادَتِکَ، وَ قَتلا أَولیائَکَ، وَ جَلَسا فی مجْلِسٍ لَمْ‏یَکُن لَهُما بِحَقّ، وَ حَمَلا الناسَ علی أکْتافِ آلِ‏محمّد صلی الله علیه و آله و سلم. اَللَّهُمَّ الْعَنْهُما یَتْلُو بعضُهم بعضاً، و احْشُرْهُما وَ أتباعَهُما إلی جَهَنَّمَ زُرْقاً. اَللَّهُمَّ اِنَّا نَتَقَرَّبُ اِلیک بِاللَّعْنَةِ لَهُما، وَ الْبَرائَةِ مِنْهُما فِی الدّنیا وَ الآخرة. اَللَّهُمَّ الْعَنْ قَتَلَةَ أمیرالمؤمنِین، وَ قَتَلَةَ الحسینِ‏بنِ علیّ، و ابنِ‏فاطمةَ بنتِ‏رسولِ‏اللَّه صلی الله علیه و آله و سلم. اَللَّهُمَّ زِدْهُما عذاباً فوقَ عذابٍ، وَ هَوانا فوقَ هَوانٍ، وَ ذُلاًّ فوقَ ذُلٍّ، وَ خِزْیاً فوقَ خِزْیٍ. اَللَّهُمَّ دُعَّهما فی النّار وَ اَرْکِسْهُما فی‏اَلیمِ عقابِکَ رَکْسا. اَللَّهُمَّ اَحْشُرْهُما وَ اَتْباعَهُما إلی جَهنّمَ زُمَراً. اَللَّهُمَّ فَرِّقَ جَمعَهُم، وَ شَتِّتْ اَمْرَهُم، وَ خالِفْ بَیْنَ کَلِمَتِهِمْ، و بَدِّدْ جَماعَتَهُم، و العَنْ اَئمَّتَهُم، وَ اقْتُلْ قادَتَهُم وَ سادَتَهُم وَ کُبرائَهم، و الْعنْ رُؤَسائَهُم، و اکْسِر رایتَهم، وَ اَلْقِ البَأسَ بینَهُم، وَ لاتُبْقِ منهم دَیّاراً، اَللَّهُمَّ العَنْ اَباجهلٍ وَ الولیدَ لَعناً یَتْلُو بعضُه بعْضاً وَ یَتْبَعُ بَعْضُهُ بَعْضاً. اَللَّهُمَّ العَنْهُما لَعْناً یَلْعَنُهُما بِهِ کُلُّ مَلَکٍ مُقَرَّبٍ وَ کُلُّ نَبی مُرْسَلٍ وَ کُلُّ مُؤْمنٍ امْتَحَنْتَ قَلْبَهُ لِلایمانِ. اَللَّهُمَّ الْعَنْهُما لَعْناً یَتَعَوَّذُ مِنهُ اَهلُ النارِ. اَللَّهُمَّ الْعَنْهُما لَعْناً لَمْ‏یَخْطُرْ لِاَحدٍ بِبالٍ. اَللَّهُمَّ الْعَنْهُما فی مُسْتَسِرِّ سِرِّکَ، وَ ظاهِرِ عَلانِیَتِک، و عَذِّبْهُما عَذاباً فی التقدیر، و شارِکْ مَعَهُما ابْنَتَیْهِما وَ اَشیاعَهُما و مُحِبِّیهما و مَن شایَعَهُما، اِنَّکَ سَمیعُ الدّعاءِ. ( سیدبن طاووس: مهج‏الدعوات / باب أدعیه مولانا علیّ‏بن موسی الرضا - علیه السلام -.)

 “خداوندا، لعنت کن آن دو کس را که دین تو را دگرگون نمودند و نعمت تو را تغییر دادند. و رسول تو صلی الله علیه و آله و سلم را متهم ساختند، و با آیین تو مخالفت کردند، و از راه تو بازداشتند، و بخششهای تو را ناسپاسی نمودند، و سخن تو را رد کردند، و رسول تو را به باد مسخره گرفتند، و فرزند پیامبر تو را کشتند، و کتاب تو را تحریفِ (معنوی) کردند، و آیات تو را انکار نمودند و آنها را به فسوس گرفتند، سر از عبادت تو برتافتند، و دوستان تو را به قتل رساندند، و در جایی نشستند که حق آنها نبود، و مردم را برگُرده آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم سوار کردند. خداوندا، هر دو را لعنت کن و همه را در پی یکدیگر به لعن خود گرفتار ساز، و آندو و پیروانشان را کبود چشم و نابینا به سوی دوزخ بران. خداوندا، ما در دنیا و آخرت با لعن آنها و بیزاری از آنها به سوی تو تقرب می‏جوییم. خداوندا، قاتلان امیرمؤمنین و قاتلان حسین‏بن علی و پسر فاطمه دختر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را لعنت فرست. خداوندا، بر عذاب و پستی و خواری و بی‏کسی آندو بیفزا، خداوندا، آندو را به سوی آتش بران و در عقاب دردناک خود سرنگون ساز. خداوندا، آندو و پیروانشان را گروهی به دوزخ فرست. خداوندا، جمعشان را پریشان کن و کارشان را پراکنده ساز، و میان آنان اختلاف افکن، و جماعتشان را از هم جدا ساز، و پیشوایانشان را لعنت فرست، و جلوداران و سروران و بزرگانشان را بکش، و سرانشان را لعنت کن، و پرچمشان را بشکن، و میانشان جنگ و نزاع افکن، و احدی از آنان را باقی مگذار. خداوندا، بر ابوجهل و ولید پی‏درپی لعنت فرست. خداوندا، آندو را لعنتی فرست که همه فرشتگان مقرب و پیامبران مرسل و هر مؤمنی که قلبش را به ایمان آزموده‏ای آنان را همان‏گونه لعنت کنند. خداوندا، آندو را لعنتی فرست که دوزخیان از آن پناه جویند. خداوندا، آندو را لعنتی فرست که به خاطر احدی خطور نکرده‏باشد. خداوندا، آندو را در نهان‏ترین نهان خود و ظاهر آشکارایت لعنت فرست، و در تقدیر خود به عذاب سختشان گرفتار آر، و دو دختر و پیروان و دوستان و دنباله‏روهای آنان را در لعنت شریک آنان ساز، که تو شنونده دعایی. ( مهج‏الدعوات، باب ادعیه مولانا علی‏بن موسی‏الرضا - علیه السلام -.)

-  ابوحمزه ثُمالی گوید: امام سجاد علیه السلام فرمود: هر که جِبت و طاغوت را یک بار لعنت کند خداوند هفتاد هزار هزار حسنه برای او بنویسد، و هفتاد هزار هزار گناه را از پرونده عملش پاک سازد، و هفتاد هزار هزار درجه او را بالا برد. و هر که در شب نیز یک بار آندو را لعنت کند همین اندازه ثواب برای او نوشته گردد. امام سجاد علیه السلام از دنیا رفت، من نزد امام باقر علیه السلام رفتم و گفتم: ای مولای من، حدیثی از پدر شما شنیده‏ام، فرمود: ای ثمالی آن را بازگو... ( شفاءالصدور فی شرح زیارة العاشور / 371.)

-  حسین‏بن ثَور و ابن‏سلمه سرّاج گویند: از امام صادق علیه السلام شنیدیم که در تعقیب هر نماز واجبی چهار تن از مردان و چهار تن از زنان هر کدام را به نام لعنت می‏کرد، و نیز معاویه و آندو زن و هند و امّ‏الحَکَم خواهر معاویه را لعنت می‏فرستاد.  ( وسائل‏الشیعة 6 / 462.)

-  جابر گوید: امام باقر علیه السلام فرمود: هیچ‏گاه از نماز واجب برنخیز و روی مگردان مگر با لعن فرستادن بر بنی‏امیّه. ( وسائل‏الشیعة 6 / 462.)

 - امام صادق علیه السلام در حدیثی فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در قنوت خود بر گروهی با نام آنها و پدران و اقوامشان نفرین کرد و علی علیه السلام نیز پس از آن حضرت همین‏گونه عمل کرد.  ( وسائل‏الشیعة 6 / 284.)

 - روایت است که علی علیه السلام در قنوت نماز صبح معاویه و عَمْروعاص و ابوموسی و ابواَعْوَر و یاران آنها را لعن کرد. ( بحارالانوار، چاپ کمپانی، 8 / 566.)

 -  در حدیث دیگری آمده‏است که آن حضرت نماز مغرب را با مردم برگزار کرد و در رکعت دوم قنوت خواند و در آن معاویه و عَمْروعاص و ابوموسی اشعری و ابواعورسُلَمی را لعن کرد. ( بحارالانوار، چاپ کمپانی، 8 / 566.)

 -  و نیز روایت است که علی علیه السلام پس از داستان تحکیم، هرگاه نماز صبح و مغرب را می‏خواند و از درود و سلام فارغ می‏شد می‏گفت: خداوندا، معاویه و عَمرو و ابوموسی و حبیب‏بن سَلَمه و عبدالرحمن‏بن خالد و ضحّاک‏بن قیس و ولیدبن عقبه را لعنت کن. ( بحارالانوار، چاپ کمپانی، 8 / 591.)

 -  شیخ کلینی؛ به سندش از محمدبن حکیم روایت کرده که گفت: به امام کاظم علیه السلام عرض کردم: فدایت شوم، ما در دین دانا شده‏ایم و خداوند ما را به واسطه شما از مردم بی‏نیاز فرموده‏است تا آنجا که جمعی از ما در مجلسی حضور یابند و هیچ مردی از رفیقش سؤالی نمی‏کند چرا که آن مسأله و پاسخش را در خاطر دارد به واسطه منّتی که خدا از برکت شما بر ما نهاده‏است. اما گاهی مطلبی برای ما پیش می‏آید که از شما و پدرانت درباره آن سخنی به ما نرسیده‏است، پس ما به بهترین وجهی که در نظر داریم و چیزی که با اخبار وارده از شما سازگارتر است توجه می‏کنیم و همان را انتخاب می‏کنیم. فرمود: چه دور است، چه دور است این راه از حقیقت! به خدا سوگند که هر که هلاک شد از همین راه به هلاکت رسید ای پسر حکیم. سپس فرمود: خدا لعنت کند ابوحنیفه را که می‏گفت: علی چنان گفت و من چنین می‏گویم... ( اصول کافی 1 / 56، حدیث 9.)

-  اسحاق‏بن عمّار صیرفی گوید: به امام کاظم علیه السلام گفتم: فدایت شوم، درباره آن دو منافق برایم سخنی گویید که من از پدرتان درباره آنها سخنانی چند شنیده‏ام. فرمود: ای اسحاق، اولی به منزله گوساله و دومی به منزله سامری است. گفتم: فدایت شوم، درباره آنها بیشتر بفرما. فرمود: به خدا سوگند که آن دو بودند که مردم را در نصرانیت و یهودیت و مجوسیت نگاه داشتند (و مانع گرایش آنها به اسلام شدند)؛ خدایشان نیامرزد. گفتم: فدایت شوم، بیشتر بفرما. فرمود: سه دسته‏اند که خداوند به آنان نظر رحمت نمی‏کند و آنان را (از گناهان) پاکیزه نمی‏سازد و عذابی دردناک دارند. گفتم: فدایت شوم، آنها کیانند؟ فرمود: مردی که امامی را که از سوی خدا منصوب نشده به امامت شناسد، و مردی که در امامی که از سوی خدا منصوب شده طعنه زند، و مردی که پندارد این دو کس (یا آن دو تن نامبرده) از اسلام بهره‏ای دارند. گفتم: فدایت شوم، بیشتر بفرما. فرمود: ای اسحاق، برای من فرقی ندارد که آیه محکمی از کتاب خدا را بیندازم، یا نبوت محمّد صلی الله علیه و آله و سلم را انکار کنم، یا پندارم که خدایی در آسمان نیست، یا آنکه کسی را بر علی‏بن ابی‏طالب علیه السلام مقدم بدارم. گفتم: فدایت شوم، بیشتر بفرما. فرمود: ای اسحاق، در دوزخ وادیی است به نام سَقَر، که از روزی که خدایش آفریده شراره‏ای نکشیده، اگر خداوند به آن اجازه شراره کشیدن به قدر سوراخ سوزنی دهد شعله‏اش همه مردم روی زمین را بسوزاند، و دوزخیان از گرما و بوی گند و تعفن این وادی و عذابهایی که خداوند برای اهل آن فراهم کرده پناه می‏جویند، و در آن وادی کوهی است که همه اهل آن وادی از آن کوه و بوی گند و تعفن آن و عذابهایی که خداوند برای اهل آن فراهم کرده پناه می‏جویند، و در آن کوه دره‏ای است که همه اهل آن کوه از گرما و بوی گند و تعفن آن و عذابهایی که خداوند برای اهل آن فراهم کرده پناه می‏جویند، و در آن دره چاهی است که اهل آن دره از گرما و بوی گند و تعفن آن و عذابهایی که خداوند برای اهل آن فراهم کرده پناه می‏جویند، و در آن چاه اژدهایی است که همه اهل آن چاه از کثافت و بوی گند و تعفن آن اژدها و زهرهایی که خداوند در نیش آن برای اهل آنجا فراهم کرده پناه می‏جویند، و در شکم آن اژدها هفت صندوق است که پنج تن از امتهای گذشته و دو تن از این امت در آن هستند. گفتم: فدایت شوم، آن پنج تن و آن دو تن کیانند؟ فرمود: آن پنج تن عبارتند از: قابیل که هابیل را کشت، و نمرود که با ابراهیم درباره پروردگارش به گفتگو و احتجاج پرداخت، گفت: “من هم زنده می‏کنم و می‏میرانم”( سوره بقره / 258.)، و فرعون که گفت: “من پروردگار برتر شما هستم”( سوره نازعات / 24.) و یهودا که یهودیان را به دین یهود درآورد، و بولس که نصاری را بدان دین کشانید، و از این امت آن دو تن عرب بیابانگرد هستند. ( ثواب‏الاعمال / 255 - 256.)

 

- اشکال به لعن برخی از صحابه و پاسخ آن

- بسیار مناسب دیدم که در اینجا مطلبی را که ابن ابی‏الحدید نقل کرده بیاورم، و هر که آن را بخواند و در آن بیندیشد او را کافی است و به حقیقت مطلب دست خواهد یافت. وی گوید: در سال 611 در بغداد به حضور ابوجعفر نقیب، یحیی‏بن محمد علوی بصری رسیدم، جماعتی نزد او بودند و یکی از آنان کتاب “اَغانی” ابوالفرج را می‏خواند، سخن از مغیرةبن شعبه پیش آمد و آن جماعت درباره او به گفتگو پرداختند، برخی او را نکوهش کردند و برخی ستایش؛ گروهی دیگر نیز لب فروبستند و چیزی درباره او نگفتند. یکی از فقهای شیعه ( منظور غیرشیعه امامی است.(م))که به فراگیری پاره‏ای( منظور غیرشیعه امامی است.(م)) از علم کلام بر اساس رأی اشعری مشغول بود گفت: واجب است که از گفتگو درباره صحابه و اختلافهای آنان زبان نگه‏داشت و چیزی نگفت، زیرا ابوالمعالی جُوَینی گفته که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از این کار نهی کرده و فرموده‏است: “از مشاجراتی که میان یاران من درگرفته بپرهیزید و به آنها کار نداشته‏باشید”، و فرموده: “یاران مرا به خودم واگذارید، که اگر یکی از شما به اندازه کوه اُحد طلا انفاق کند به پای یک چارک و نیم چارک انفاق آنان نمی‏رسد”، و فرموده: “یاران من مانند ستارگانند، از هر کدام پیروی کنید هدایت یابید”، و فرموده: “بهترین شما مردم قَرْنی هستند که من در آنم، سپس مردم قرن بعد، سپس مردم قرن بعد، سپس مردم قرن بعد”. و در قرآن نیز مدح و ثنای صحابه و تابعین وارد شده؛ و پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: “شما چه دانید، شاید خداوند به اهل بدر نظر کرده و فرموده‏باشد: (از این به بعد) هرچه خواستید عمل کنید که من شما را آمرزیدم”. و روایت است که نزد حسن بصری سخن از جنگ جمل و صفّین به میان آمد، گفت: آنها خونهایی بوده است که خداوند شمشیرهای ما را از آن پاک ساخت، پس ما زبان خود را بدان نمی‏آلاییم. وانگهی آن احوال از نظر ما پوشیده‏بوده و اخبار آنها از حقایقش بسیار دور افتاده‏است، از این رو شایسته ما نیست که در آن گفتگو کنیم؛ و اگر یکی از آنان هم به راه خطا رفته لازم است که شأن رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را درباره آنها حفظ کرد؛ و شرط مروت آن است که شأن رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را درباره همسرش عایشه، و پسر عمه‏اش زبیر، و نیز طلحه که او را به دست خود محافظت نمود حفظ کرد. تازه چه چیزی ما را ملزم می‏سازد و بر ما واجب می‏کند که احدی از مسلمانان را لعن کنیم یا از او بیزاری بجوییم؟! و چه ثوابی در لعنت و بیزاری نهفته‏است؟! خدای متعال در روز قیامت به هیچ مکلفی نمی‏گوید: چرا لعن نکردی؟ بلکه خواهد گفت: چرا لعن کردی؟ و اگر انسانی در همه عمر ابلیس را لعن نکند نافرمان و گنهکار به حساب نمی‏آید؛ و اگر انسان به جای لعنت “اَستغفراللَّه” بگوید برایش بهتر است. وانگهی چگونه برای عامّه رواست که در امور خاصّه دخالت کند، در صورتی که آنان امیران و سرکردگان این امت بوده‏اند، و ما امروزه جداً در طبقه فروتر از آنان قرار داریم، پس چگونه زیبنده است که از آنان انتقاد کنیم؟! آیا زشت نیست که رعیت در امور باریک شاه و احوال و شئونی که میان او و خانواده و پسرعموها و زنان و کنیزانش می‏گذرد دخالت کند؟! و می‏دانیم که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم داماد (یعنی شوهر خواهر) معاویه بود و امّ‏حبیبه خواهر معاویه همسر وی بود، و ادب اقتضا می‏کند که شأن امّ‏حبیبه که امّ‏المؤمنین است درباره برادرش حفظ شود. و چگونه روا باشد لعن کسی که خداوند میان او و رسولش پیوند دوستی برقرار ساخته؟! مگر همه مفسران نگفته‏اند که این آیه درباره ابوسفیان نازل شده:

عَسَی اللَّهُ اَنْ یَجْعَلَ بَیْنَکُمْ وَ بَیْنَ الَّذینَ عادَیْتُمْ مَوَدَّةً ( سوره ممتحنه / 7.)”امید است که خداوند میان شما و دشمنانتان دوستی برقرار سازد”، و این پیوند همان دامادی رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم با ابوسفیان است که دختر او را به همسری گرفت. به علاوه، آنچه شیعه از اختلافات و مشاجرات میان صحابه نقل می‏کند ثابت نیست، و یاران آن حضرت همه مانند فرزندان یک مادر هستند و دل هیچ کدام از دیگری مکدّر نبوده و هرگز میان آنان اختلاف و نزاعی صورت نگرفته‏است. سخن که بدین جا کشید، ابوجعفر؛ گفت: من چندی پیش به خط خود سخن یکی از زیدیه را در این باره به عنوان نقض و ردّ بر ابوالمعالی جوینی در این نظری که برای خود اختیار نموده به صورت تعلیقه نوشته‏ام، و اینک آن را به شما می‏دهم تا با تأمل در آن، از سخن گفتن درباره سخنان این فقیه بی‏نیاز باشم، زیرا من در خود دردی را احساس می‏کنم که مانع از گفتگوی بسیار است به ویژه اگر سخن به جدل و سرسختی دشمن بیانجامد. سپس از میان کتابهای خود جزوه‏ای را بیرون آورد که آن را در آن مجلس خواندیم و حاضران را خوش آمد، و من خلاصه آن را در اینجا می‏آورم: پاسخ ابوجعفر نقیب به مسأله عدالت صحابه و عدم جواز لعن آنان: ابوجعفر گوید: اگر نه این بود که خداوند دشمنی با دشمنان خود را مانند دوستی با دوستانش واجب نموده و در ترک آن بر مسلمانان سخت گرفته، -چرا که عقل بدین کار رهنماست و خبر درست در این مورد رسیده که فرموده: لاتَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوادُّونَ مَنْ حادَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْکانُوا آباءَهُمْ اَوْاَبْناءَهُمْ اَوْاِخْوانَهُمْ اَوْعَشیرَتَهُمْ. ( سوره مجادله / 22.)”هرگز قومی را که به خدا و روز قیامت ایمان آورده‏اند نخواهی یافت که با دشمنان خدا و رسول او دوستی کنند گرچه پدران یا فرزندان یا برادران یا خویشانشان باشند”، و فرموده: وَ لَوْ کانُوا یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ و النَّبِی وَ ما اُنْزِلَ اِلَیْهِ مااتَّخَذُوهُمْ اَوْلیاءَ ( سوره مائده / 81.)”و اگر به خدا و پیامبر و آنچه به او نازل شده ایمان داشتند کافران را دوست نمی‏گرفتند”، و فرموده: لاتَتَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ ( سوره ممتحنه / 13.)”با قومی که خدا بر آنان غضب کرده دوستی مکنید”، و نیز مسلمانان اجماع دارند بر آنکه خدای متعال دشمنی با دشمنانش و دوستی با دوستانش را واجب ساخته -و اگر نه این بود که- دشمنی در راه خدا واجب، و دوستی در راه خدا واجب است هرگز ما در راه دین با کسی دشمنی نمی‏ورزیدیم و از او بیزاری نمی‏جستیم و دشمنی با آنها تکلّفی بیش نبود، و اگر می‏دانستیم که خداوند این عذر را از ما می‏پذیرفت که گوییم:

“پروردگارا، کار آنان از نظر ما پوشیده بود و گفتگو در کاری که بر ما پوشیده بود معنا نداشت”، بی‏شک بر این عذر اعتماد می‏کردیم و با آنان طرح دوستی می‏ریختیم، ولی می‏ترسیم که خدای سبحان به ما بگوید: اگر کار آنان از دید شما پنهان بود از دل و گوش شما که پنهان نبود، زیرا اخبار درستی درباره آنان به شما رسید که با همین‏گونه اخبار پی به رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بردید و اقرارِ به او و دوستی کسانی را که او را تصدیق کردند و دشمنی با کسانی را که او را نافرمانی نموده و به انکار او برخاستند بر خود لازم ساختید، و نیز مأمور بودید که در قرآن و آنچه پیامبر آورد بیندیشید؛ و چرا نترسیدید که فردا روز از مشمولان این آیه باشید که عده‏ای گویند

رَبَّنا اِنّا اَطَعْنا سادَتَنا وَ کُبَراءَنا فَاَضَلُّونَا السَّبیلا ( سوره احزاب / 67.)”پروردگارا، ما از سران و بزرگان خود فرمان بردیم و آنان ما را به گمراهی کشاندند”؟! اما لفظ لعن چیزی است که خود خداوند بدان دستور داده و آن را واجب نموده‏است؛ نمی‏بینی که فرموده: اُولئِکَ یَلْعَنُهُمُ‏اللَّهُ وَ یَلْعَنُهُمُ اللّاعِنُونَ؟ ( سوره بقره / 159.)”آنان را خدا لعنت می‏کند و لعنت‏کنندگان نیز لعنت می‏کنند”، که این جمله خبری است که معنای امر دارد مانند این آیه: وَ الْمُطَلَّقاتُ یَتَرَبَّصْنَ بِاَنْفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوءٍ “( سوره بقره / 228.)و زنان طلاق داده‏شده سه طهر (یا سه حیض) عدّه نگه‏می‏دارند” که معنایش امر است یعنی باید در این مدت عده نگه‏دارند. و نیز خداوند گنهکاران را لعنت کرده که فرموده: لُعِنَ الَّذینَ کَفَرُوا مِنْ بَنی‏اِسْرائیلَ عَلی لَسانِ داوُدَ ( سوره مائده / 78.)”کافران بنی‏اسرائیل بر زبان داود لعنت شدند”. اِنَّ الَّذینَ یُؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ ( سوره احزاب / 57.)”آنان که خدا و رسول او را می‏آزارند خداوند در دنیا و آخرت لعنتشان کرده‏است”. مَلْعُونینَ اَیْنَما ثُقِفُوا اُخِذُوا وَ قُتِّلُوا تَقْتیلاً ( سوره نور / 7.)”ملعونند، هرجا که یافت شدند باید دستگیر شوند و به سختی به قتل رسند”. اِنَّ اللَّهَ لَعَنَ الْکافِرینَ وَ اَعَدَّ لَهُمْ سَعیراً ( سوره احزاب / 64.)”خداوند کافران را لعنت کرده و آتشی سوزان برای آنها فراهم کرده‏است”. و به ابلیس فرمود: وَ اِنَّ عَلَیْکَ لَعْنَتی اِلی یَوْمِ الدّینِ ( سوره ص / 78.)”و لعنت من تا روز جزا بر تو باد”. اما این که کسی گوید: “چه ثوابی در لعن نهفته‏است؟ و خدای متعال هیچ‏گاه به مکلف نمی‏گوید: چرا لعنت نکردی؟ بلکه به او خواهدگفت: چرا لعنت کردی؟ و اگر لعن‏کننده به جای آنکه بگوید: “خدا فلانی را لعنت کند” بگوید: “خداوندا، مرا بیامرز” برای خودش بهتر است؛ و اگر انسانی در تمام عمر خود ابلیس را لعنت نکند بدان سبب مؤاخذه نمی‏گردد”. اینها همه سخن نادان نابخردی است که نمی‏داند چه می‏گوید. زیرا لعنت فرستادن خود نوعی طاعت است و موجب ثواب و پاداش خواهد بود اگر مطابق دستور و آن‏گونه که بایسته‏است، انجام شود و آن چنان است که مستحق لعن برای خدا و در راه خدا مورد لعن قرار گیرد نه به خاطر تعصب و هوای نفس. مگر نمی‏بینی که شرع الهی در مورد انکار فرزند از خود دستور لعن داده و قرآن هم بدان گویاست و آن این است که شوهر در بار پنجم بر خود لعنت فرستد و گوید: اَنَّ لَعْنَةَ اللَّهِ عَلَیْهِ اِنْ کانَ مِنَ الْکاذِبینَ “لعنت خدا بر او باد اگر دروغگو باشد”. ( سوره نور / 7.) پس اگر خدا نمی‏خواست که بندگانش این لفظ را بر زبان برانند و اگر آنان را از این راه به عبادت فرانمی‏خواند آن را از دستورهای شریعت قرارنمی‏داد و آن را در کتاب عزیز خود بارها تکرار نمی‏کرد، و در حق قاتل نمی‏فرمود: وَ غَضِبَ اللَّهُ عَلَیْهِ وَ لَعَنَهُ “( سوره نساء / 93.)و خدا بر او خشم گرفته و او را لعن کرده‏است”، و مراد از “لَعَنَهُ” که جمله خبریه است جز این نیست که ما را امر به لعن کردن او فرموده‏است، و اگر امری هم در میان نبود باز می‏توانستیم او را لعن کنیم زیرا خداوند او را لعن نموده‏است. آیا می‏شود خداوند کسی را لعن کند و ما نتوانیم او را لعن کنیم؟ این چیزی است که عقل روانمی‏دارد چنانکه هرگاه خداوند کسی را بستاید ما هم می‏توانیم او را بستاییم، و هر که را نکوهش کند ما هم می‏توانیم وی را نکوهش نماییم. و نیز خداوند فرموده: هَلْ اُنَبِّئُکُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذلِکَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللَّهِ؟ مَنْ لَعَنَهُ اللَّهُ( سوره مائده / 60.) “بگو: آیا شما را به پاداش بدتر از این در نزد خدا خبر بدهم؟ (پاداش) آن کسی است که خدا او را لعن کرده‏است”. و فرموده: رَبَّنا اتِهِمْ ضِعْفَیْنِ مِنَ الْعَذابِ وَ الْعَنْهُمْ لَعْناً کَبیراً ( سوره احزاب / 68.)”پروردگارا، آنان را دو چندان عذاب ده و آنان را سخت لعنت فرست”. و فرموده: وَ قالَتِ الْیَهُودُ یَدُاللَّهِ مَغْلُولَةٌ، غُلَّتْ اَیْدیهِمْ وَ لُعِنُوا بِما قالُوا ( سوره مائده / 64.)”ویهود گفتند: دست خدا بسته است، دست خودشان بسته است و بدین گفتارشان مورد لعنت قرار گرفتند”. با توجه به این آیات چگونه کسی می‏تواند بگوید که خداوند (در روز قیامت) به مکلف نمی‏گوید: چرا لعن نکردی؟ آیا چنین گوینده‏ای نمی‏داند که خداوند امر به دوستی با دوستانش و دشمنی با دشمنانش نموده، و همان‏گونه که از تولّی و دوستی می‏پرسد از تبرّی و دشمنی هم سؤال می‏کند؟! آیا نمی‏بینی که وقتی یک یهودی مسلمان شود از او می‏خواهند و به او گویند که کلمه شهادتین را بر زبان جاری کن، آن‏گاه بگو: از هر دینی مخالف با دین اسلام بیزارم. و او ناگزیر باید بیزاری بجوید، زیرا عمل بدان سبب کامل می‏گردد؟! آیا این گوینده این شعر را نشنیده که گوید: تَوَدُّ عَدُوِّی ثُمَّ تَزْعَمُ اَنَّنی/صَدیقُکَ، اِنَّ الرَّأی عَنْکَ لَعازِبُ/ “با دشمنم دوستی می‏کنی و باز هم مرا دوست پنداری! بی‏شک رأی درست از تو به دور مانده‏است”.بنابراین دوستی با دشمن در واقع بیرون شدن از دوستی با دوست است، و چون دوستی از میان رفت جز دشمنی باقی نخواهد ماند، زیرا انسان نمی‏تواند در حد متوسطی با دشمنان و عاصیان خداوند قرار داشته باشد که نه با آنها دوستی کند و نه از آنها بیزاری جوید، و اجماع مسلمانان بر نفی این واسطه قائم است

اما این که گفت: “اگر به جای لعنت بگوید: استغفراللَّه، برای او بهتر است”، باید دانست که اگر کسی استغفار کند بدون آنکه (در جای خود) لعنت فرستد و یا اعتقاد به وجوب لعن نداشته‏باشد استغفارش سودی به حال او نخواهد داشت و مقبول نخواهد افتاد. زیرا چنین کسی نسبت به خداوند عاصی بوده و در خودداری از لعن کسی که خداوند بیزاری از او و اظهار بیزاری از او را واجب نموده امر خدا را زیر پا نهاده و با آن مخالفت کرده‏است؛ و آن کس که بر برخی از گناهان اصرار ورزد توبه و استغفارش از برخی گناهان دیگر پذیرفته نخواهدشد. و اما کسی که در تمام عمرش ابلیس را لعن نکند، اگر اعتقاد به وجوب لعن او نداشته‏باشد بی‏شک کافر است، و اگر به وجوب لعن او معتقد باشد و با این حال او را لعن نکند خطاکار به حساب می‏آید. وانگهی میان لعن نکردن ابلیس و لعن نکردن سران گمراهی در این امت مانند معاویه و مغیره و امثال آنها فرق است، زیرا خودداری از لعن ابلیس موجب شبهه‏ای درباره ملعون بودن ابلیس نزد احدی از مسلمانان ایجاد نمی‏کند، ولی خودداری از لعن کردن این‏گونه افراد در نظر بیشتر مسلمانان در کار آنان شبهه‏انگیز است؛ و پرهیز از موجبات شبهه در دین از واجبات است. از این رو خودداری از لعن ابلیس با خودداری از لعن اینان قابل قیاس نیست. باز به مخالفان باید گفت: اگر کسی بگوید: کار یزیدبن معاویه و حجّاج‏بن یوسف بر ما پوشیده‏است و ما را نرسد که در داستان آنها سخن به گزاف گوییم و به لعن آنها پردازیم و با آنان دشمنی کنیم و از آنان بیزاری جوییم؛ آیا این سخن جز این است که شما می‏گویید: کار معاویه و مغیرةبن شعبه و امثال اینان بر ما پوشیده بوده و معنا ندارد که در داستان آنها سخن به گزاف گوییم؟! وانگهی، ای گروه عامّه و حَشْویّه و اهل حدیث، چرا شما در کار عثمان مداخله می‏کنید و سخن به گزاف می‏گویید با آنکه داستان او هم بر شما پوشیده بوده‏است! و چرا از قاتلان وی بیزاری می‏جویید و آنها را لعن می‏کنید؟! و چرا شأن ابوبکر را درباره فرزندش محمّد صدّیق حفظ نکردید، زیرا فرزند وی را لعن می‏کنید و او را فاسق می‏دانید؟! و نیز شأن عایشه را درباره همین محمد که برادر اوست حفظ نکردید، ولی ما را از سخن گفتن و مداخله در کار علی و حسن و حسین و معاویه -که به آنان ستم رواداشته و بر حق آنان چنگ انداخته و غصب نموده‏است- بازمی‏دارید؟! و چگونه لعن ظالم به عثمان به نظر شما از سنّت است ولی لعن ظالم به علی و حسن و حسین تکلف و کاری نابجا؟! و چگونه عامه در کار عایشه دخالت می‏کنند و از کسی که به او نگریست و از آن کس که به او گفت: “ای حمیراء” یا “او حمیراء است” بیزاری می‏جویند و به خاطر آنکه آن کس پرده حرمت وی را درید او مورد لعنت قرار می‏دهند ولی ما را از سخن گفتن درباره فاطمه و ماجراهایی که پس از وفات پدر آن حضرت بر او رفت بازمی‏دارند؟! اگر گویید: از این رو داخل خانه فاطمه شدند و پرده حرمتش دریدند تا نظام اسلام را پاس بدارند و نگذارند مطلب فاش شود و گروهی از مسلمانان گردن از ریسمان طاعت و همراهی جماعت بیرون کشند.

در پاسخ گوییم: پرده حرمت عایشه را نیز از آن رو کنار زدند و هودج او را دریدند که وی ریسمان طاعت را واتابید و شقّ عصای مسلمانان کرد (میان مسلمانان اختلاف افکند) و پیش از رسیدن علی‏بن ابی‏طالب علیه السلام به بصره خون مسلمانان را ریخت و توسط او جنایاتی از قتل و خونریزی بر سر عثمان‏بن حُنَیف و حکیم‏بن جَبَله و مسلمانان صالحی که با آنان بودند رفت که کتابهای تاریخ و سیره گویای آن است. و اگر وارد شدن به خانه فاطمه برای کاری که هنوز واقع نشده‏بود روا باشد بی‏شک کشف ستر عایشه برای کاری که واقع شده و تحقق یافته‏بود نیز روا باشد. و از چه رو هتک ستر عایشه از گناهان بزرگی است که موجب خلود در دوزخ بوده و بیزاری از فاعل آن از محکم‏ترین ریسمانهای دین است، ولی به عکس‏آن، کشف خانه فاطمه و دخول بر او در منزلش و گردآوردن هیزم بر در خانه‏اش و تهدید او به آتش زدن از محکم‏ترین دستاویزهای دین و استوارترین ستونهای اسلام شمرده‏شده و از جمله چیزهایی به حساب می‏آید که خداوند مایه عزت مسلمانان قرار داده و آتش فتنه را بدان خاموش ساخته‏است؟! در صورتی که حرمت هر دو یکی است و پرده هر دو هم یکی! و دوست نداریم که بگوییم: حرمت فاطمه بزرگتر و مکانش بالاتر و صیانتش به خاطر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم اولی‏تر است، چرا که او پاره تن پیامبر و جزئی از گوشت و خون او بود، و مانند همسر نبود که بیگانه به حساب آمده و پیوند نسبی میان او و شوهرش برقرار نیست و تنها پیوندی عاریتی است و مانند اجاره منفعت و ملکیت کنیز است که با خرید و فروش حاصل می‏شود، و از همین رو حسابگران سهم‏الارث گویند: اسباب توارث سه چیز است: سبب، نسب، ولاء. نسب همان خویشاوندی است، سبب پیوند ازدواج، و ولاء ولاء عتق است. با این بیان پیوند نکاح را خارج از پیوند نسبی دانسته‏اند، و اگر همسر دارای پیوند نسبی با شوهر خویش بود اقسام سه‏گانه را باید دوگانه قرار می‏دادند. وانگهی چگونه عایشه و زنان دیگر به پای فاطمه می‏رسند با آنکه همه مسلمانان از دوست و غیردوست اتفاق دارند که آن حضرت سرور زنان بهشتی است! و نیز: چگونه امروزه حفظ شأن رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم درباره همسرش و حفظ حرمت امّ‏حبیبه (همسر رسول خدا) درباره برادرش (معاویه) بر ما لازم است، ولی صحابه خود را ملزم ندانسته‏اند که حرمت رسول خدا را درباره خاندانش پاس بدارند و نیز حرمت حضرتش را درباره داماد و پسرعمویش عثمان‏بن عفّان حفظ نکردند و آنها را کشتند و لعن کردند؛ و نیز بسیاری از صحابه عثمان را لعن می‏کردند با آنکه خلیفه بود، از جمله عایشه که می‏گفت:

این نَعثَل را بکشید( نعثل نام مردی یهودی است که عایشه عثمان را به وی تشبیه می‏نمود.(م)) ، خدا نعثل را لعنت کند. و از جمله عبداللَّه‏بن مسعود بود. و نیز معاویه علی‏بن ابی‏طالب و دو فرزندش حسن و حسین را بر منابر شام لعن می‏کرد و در قنوت نمازها بر آنان نفرین می‏فرستاد با آنکه آنان زنده بودند و در عراق زندگی می‏کردند. و نیز ابوبکر و عمر سعدبن عُباده را در حال حیات وی لعن کردند و از وی بیزاری جستند و او را از مدینه به شام تبعید کردند. و نیز عمر خالدبن ولید را پس از قتل مالک‏بن نُوَیره لعنت کرد. و پیوسته لعن کردن در میان مسلمانان امر آشکاری بود هرگاه از انسان معصیتی می‏دیدند که موجب لعن و بیزاری بود. و اگر این امر معتبری بود که شأن زید به خاطر عَمرو حفظ شود و مورد لعن قرار نگیرد، می‏بایست شأن صحابه را درباره اولادشان پاس داشت و اولاد آنها را به خاطر پدرانشان لعن نکرد، بنابراین می‏بایست شأن سعدبن ابی‏وقّاص حفظ شود و فرزندش عمربن سعد قاتل حسین علیه السلام لعن نشود، و شأن معاویه حفظ شود و فرزندش یزید حادثه‏آفرین حَرّه ( حرّه محلی است در مدینه که پس از حادثه کربلا، سپاه شام انقلابیون آنجا را سرکوب کردند و همه را قتل‏عام نمودند.(م))و قاتل حسین علیه السلام و ترساننده اهل مسجدالحرام در مکه لعن نگردد، و شأن عمربن خطّاب درباره فرزندش عبیداللَّه‏قاتل هرمزان (که بی‏گناه بود) و محارب با علی علیه السلام در صفّین حفظ گردد. باید توجه داشت که اگر خودداری از دشمنی با دشمنان خدا از اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم حفظ شأن پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم درباره اصحاب وی و رعایت عهد و پیمان حضرتش محسوب می‏شد اگر گردن ما را هم می‏زدند باز با آنان دشمنی نمی‏کردیم، ولی دوستی رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم با اصحاب خود مانند دوستی افراد نادانی نبود که از روی تعصب با یکدیگر دوستی می‏کنند، و بی‏شک رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم دوستی یاران خود را از آن جهت واجب ساخت که مطیع خدا بودند، و هرگاه که معصیت خدا کنند و مایه وجوب محبتشان را از دست دهند دیگر در نظر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم باکی نیست که دست از لزوم محبت آنان برداشت و شگفتی ندارد که از تمسک به موالات آنان چشم پوشید و روی گرداند، زیرا حضرتش دوست می‏داشت که با دشمنان خدا دشمنی کند گرچه خاندانش باشند، چنانکه دوست می‏داشت که با دوستان خدا دوستی نماید گرچه از نظر خویشاوندی بس دور از وی باشند. شاهد بر این، اجماع امت است بر آنکه خداوند دشمنی با مرتد و منافق را واجب ساخته گرچه از یاران رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم باشد و خود رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم بدین کار دستور داده و فراخوانده است، زیرا خود حضرتش بریدن دست دزد و تازیانه زدن تهمت زننده و دختر زناکار را واجب ساخت گرچه از مهاجران یا انصار باشد. آیا نمی‏بینی که فرمود: اگر فاطمه دزدی کند دستش را قطع می‏کنم؟! می‏بینیم که درباره دخترش که به منزله جان اوست در دین خدا محاباتی ندارد و در حدود الهی ملاحظه او را نمی‏کند. و نیز اصحاب اِفکْ ( داستان آن در اوایل سوره مبارکه نور آمده است.(م))را از جمله مِسطح‏بن اَثاثه را که از بدریان بود تازیانه زد. وانگهی اگر جایگاه یاران رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به پایه‏ای است که در صورت معصیت خدا هم نباید با آنان دشمنی ورزید و از آنان بدگویی نمود بلکه واجب است که به خاطر صحابی بودن حرمتشان را پاس داشت و از عیبها و گناهانشان چشم پوشید، بی‏شک باید با یار موسی که ثنای او در قرآن آمده، پس از آنکه پیرو هوای نفس خود شد و به تعبیر قرآن از جامه آیاتی که به او داده شده‏بود بیرون آمد و گمراه شد باز هم چنین معامله کرد؛ و نیز سزاوار بود که گوساله‏پرستان از یاران موسی از چنین شأنی برخوردار باشند، زیرا همه آنان از یاران پیامبری بزرگ از پیامبران خدای سبحان بودند.

و نیز: اگر صحابه برای خود چنین منزلتی قائل بودند خود بهتر می‏دانستند، زیرا آنها منزلت خود را بهتر از عوام روزگار ما می‏دانستند؛ و اگر برخورد آنان را با یکدیگر در نظرگیری خواهی دانست که قصه بر خلاف آن چیزی است که امروز در دل مردم جای گرفته‏است. این علی و عمّار و ابوالهَیثم‏بن تیّهان و خُزَیمةبن ثابت و همه یاران علی از مهاجران و انصار هستند که جایز ندیدند از طلحه و زبیر غفلت ورزند تا آنکه با آندو و یارانشان آن کردند که در عصر ما با خوارج می‏کنند. و این طلحه و زبیر و عایشه و یاران و هواداران آنها هستند که روا ندیدند دست از علی بردارند تا آنکه آهنگ او کردند همان‏گونه که آهنگ غاصبان به ناحق در زمان ما می‏کنند. و این معاویه و عَمْرِوعاص هستند که علی را با چشمی که یک نفر عامی، دوست یا همسایه خود را می‏بیند نگاه نکردند و کوتاه نیامدند تا آنکه شمشیر به روی او کشیدند و او و اولاد او و هر زنده‏ای از خاندان او را لعن کردند و یارانش را کشتند؛ و آن حضرت نیز در نمازهای واجب آندو را و ابوالاَعْوَر اسلمی و ابوموسی اشعری را که هر دو از صحابه بودند به همراه آندو لعن می‏کرد و این سعدبن ابی‏وقّاص، محمدبن مَسلمه، اُسامةبن زید، سعیدبن زیدبن عمروبن نُفَیل، عبداللَّه‏بن عمر، حسّان‏بن ثابت و انس‏بن مالک هستند که بر خود لازم ندیدند که از علی در جنگ با طلحه و از طلحه در جنگ با علی تقلید کنند با آنکه به اجماع مسلمانان طلحه و زبیر افضل از این چند تن بوده‏اند؛ زیرا به پندار خودشان بیم از آن داشتند که مبادا علی در جنگ با آندو در اشتباه باشد و نیز آندو در جنگ با علی در اشتباه باشند. و این عثمان است که ابوذر را به ربذه تبعید کرد و با او چنان معامله کرد که با گنهکاران و افراد بی‏ایمان می‏کنند. و این عمّار و ابن‏مسعودند که با عثمان آن‏گونه برخورد کردند چرا که از او چیزها دیدند که موجب شد او را پند دهند و عثمان هم با آنان معامله‏ای کرد که همه می‏دانید و انقلابیون هم با عثمان چنان کردند که شما می‏دانید و همه مردم هم به خوبی می‏دانند. و این عمر است که وقتی زبیربن عوّام از او اجازه می‏خواهد تا در جنگ شرکت کند به او می‏گوید: من دروازه این ناحیه را می‏بندم تا مبادا یاران محمّد در آن در میان مردم پخش شوند و آنان را به گمراهی کشند! و نیز او و ابوبکر معتقد بودند که علی و عباس در داستان نزاع در میراث پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم آنها را دروغگو و ستمگر و تبهکار می‏دانستند و ندیدیم که علی و عباس هم از این پندار درباره آندو عذر بخواهند و عقب‏نشینی کنند و هیچ یک از اهل حدیث نیز اعتذار آنها را نقل نکرده‏است و ندیدیم که یاران رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نیز آنچه را عمر از علی و عباس نقل کرد و به آنها نسبت داد بر آنها انکار کنند و آن را ناروا بدانند، و نیز این گفتار عمر درباره یاران رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم را که گفت: “آنها می‏خواهند مردم را گمراه کنند” بر عمر رد نکردند، و نیز بر عثمان اشکال نگرفتند که شکم عمّار را لگدکوب کرد و استخوانهای سینه ابن‏مسعود را شکست، و نیز بر عمّار و ابن‏مسعود در برخوردی که با عثمان داشتند اشکال نگرفتند آن‏گونه که امروز عامّه گفتگو درباره صحابه را منکَر می‏شمارند. آری صحابه این اعتقادی را که عامّه درباره آنها دارند درباره خود نداشتند؛ جز آنکه باید گفت: گویی عامّه خود را آگاه‏تر به حال صحابه از خود آنان می‏دانند! و این علی و فاطمه و عباس (عموی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم) هستند که پیوسته یک سخن بودند بر این که حدیث: “ما گروه پیامبران ارث نمی‏نهیم” دروغ است و می‏گفتند که آن ساختگی است و می‏گفتند: چگونه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم این حکم را به دیگران آموخته و از ما که وارثان او هستیم پنهان داشته با آنکه ما سزاوارتر از همه مردم بودیم که این حکم را به ما ابلاغ کند! و این عمربن خطاب است که در حق اهل شورا گواهی می‏دهد که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در حال رضایت از آنها از دنیا رفت آن‏گاه همین عمر دستور می‏دهد که اگر اهل شورا در تعیین خلیفه تأخیر کردند گردن همه را بزنند! تازه این دستور پس از آن بود که از هر کدام نکوهشی به عمل آورد و درباره آنها چیزها گفت که اگر امروزه عامه آن سخنان را از کسی بشنوند جامه‏اش را در گردنش پیچند و برای دادخواهی نزد سلطان کشند و در حضور سلطان به رافضی بودن وی گواهی دهند و خون او را حلال شمارند. در صورتی که اگر ایراد به صحابه رفض می‏بود عمربن خطاب رافضی‏ترین مردم و امام همه رافضی‏ها بوده‏است. و نیز شایع و مشهور است که عمر گفت: “بیعت با ابی‏بکر باشتاب صورت گرفت و خدا شر آن را بازداشت، هر که به مانند آن عمل کند او را بکشید”. و این طعن و ایراد به آن عقد بیعت و نکوهشی از آن بیعت اصلی است. و نیز نقل شده که در نماز از ابوبکر یاد می‏کرد و درباره عبدالرحمن فرزند ابوبکر می‏گفت: “او حیوان بدی است و با این حال از پدرش بهتر است”! و نیز درباره سعدبن عُباده که رئیس و سرکرده انصار بود می‏گفت: “سعد را بکشید، خدا سعد را بکشد. او را بکشید که منافق است”. و نیز ابوهریره را دشنام داد و به روایت او ایراد گرفت، و خالدبن ولید را دشنام داد و در دینداریش طعنه زد و حکم به فسق و وجوب قتل او نمود. و نیز عمروبن عاص و معاویةبن ابی‏سفیان را خائن خواند و به دزدی از اموال عمومی و زمینخواری نسبت داد. و او خیلی زود به بدی می‏شتافت و بد برخورد و دشنامگوی به همه بود و در میان صحابه کمتر کسی بود که از شر زبان و دست او سالم مانده‏باشد و از همین رو با همه فتوحاتی که در زمان او انجام گرفت او را دشمن داشته و روزگار او را ناخوش می‏داشتند. سؤال این است که چرا عمر احترام صحابه را مانند عامه (زمان ما) پاس نمی‏داشت؟ بالاخره یا عمر خطاکار بود یا عامّه. اگر گویند: عمر تنها گنهکاران و عاصیان را که مستحق ناسزا و کتک بودند ناسزا می‏گفت و کتک می‏زد.

در پاسخ گوییم: گویی ما از کسی که مستحق بیزاری و دشمنی نیست بیزاری می‏جوییم و دشمنی می‏کنیم؟! هرگز، نه ما و نه هیچ مسلمان و عاقلی چنین نمی‏گوید. باری، هدف ما از این سخنان آن است که روشن کنیم که صحابه هم قومی از مردم بوده‏اند و محکوم به هر حکمی هستند که بر مردم می‏رود، هر کدام از آنان که بد کرده او را نکوهش می‏کنیم، و هر کدام که نیکوکار بوده او را می‏ستاییم، و آنها فضیلت چندانی بر مسلمانان دیگر ندارند جز به دیدن رسول خدا و معاصر بودن با آن حضرت؛ بلکه بسا گناهان آنان از گناه دیگران فاحش‏تر باشد، زیرا آنان نشانه‏ها و معجزات را با چشم دیدند و اعتقاد آنها نزدیک به ضرورت بود ولی ما آن معجزات را ندیده‏ایم و عقایدمان تنها از روی اندیشه و فکر بوده و در معرض شک و شبهه قرار دارد، بنابراین گناهان ما سبکتر است زیرا معذورتریم. ( شرح نهج‏البلاغة 20 / 10 به‏بعد.)

 

 
   
برای بهره مندی بیشتر از مطالب وبلاگ حتما به قسمت بایگانی هم سری بزنید